ความเป็นมาของโครงการ  
   

       ชุดความรู้เรื่องรูปแบบที่อยู่อาศัยและวิถีการอยู่อาศัยของชาวล้านนาในอำเภอแม่แจ่มชุดนี้ เป็นส่วนหนึ่งของโครงการจัดทำชุดความรู้เรื่องที่อยู่อาศัยและวิถีการอยู่อาศัยของคนไทยของการเคหะแห่งชาติ ที่คณะศิลปกรรมและสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลล้านนา ร่วมกับการเคหะแห่งชาติ ได้จัดทำขึ้น มีวัตถุประสงค์เพื่อการเผยแพร่องค์ความรู้เกี่ยวกับที่อยู่อาศัยและวิถีการอยู่อาศัยของคนไทยในท้องถิ่นต่างๆ เพราะได้เล็งเห็นคุณค่าของภูมิปัญญาท้องถิ่นที่บรรพบุรุษใช้สร้างที่อยู่อาศัย ตลอดจนการดำรงวิถีชีวิตให้มีความสอดคล้องกลมกลืนกับธรรมชาติ มีความเป็นอยู่ที่พอเพียง ใช้ทรัพยากรอย่างประหยัด รูปแบบที่อยู่อาศัยทั้งในเมืองและชนบทล้วนเกิดจากองค์ความรู้ที่มีคุณค่าทั้งด้านศิลปวัฒนธรรมและเอกลักษณ์ที่หลากหลาย ทำให้ตระหนักถึงความสำคัญที่ต้องทำการศึกษาวิจัย เพื่อรวบรวมองค์ความรู้เรื่องรูปแบบที่อยู่อาศัยและวิถีการอยู่อาศัยของคนไทย มาจัดทำฐานข้อมูลแล้วผลิตเป็นสื่อในรูปแบบต่างๆ เผยแพร่ให้สาธารณชนได้เรียนรู้และนำไปพัฒนาต่อยอดเพื่อสืบสานภูมิปัญญาให้คงอยู่คู่กับประเทศไทยตลอดไป


       เมืองแจ๋มหรืออำเภอแม่แจ่ม จังหวัดเชียงใหม่ เป็นดินแดนแห่งวัฒนธรรมล้านนา ที่มีวิถีชีวิต ความเชื่อ บุญประเพณี และงานสถาปัตยกรรมที่มีคุณค่า โดยเฉพาะอย่างยิ่งสถาปัตยกรรมพื้นถิ่นประเภทเรือนไม้พักอาศัย อายุประมาณ 40 – 70 ปี เป็นที่อยู่อาศัยแบบล้านนา รวมทั้งองค์ประกอบของบ้านและสภาพแวดล้อมชุมชน เช่น หลองข้าว สวนครัว วัด เสื้อบ้าน ป่าช้า เรือกสวนไร่นา ฯลฯ มีเอกลักษณ์เฉพาะตัวที่น่าสนใจ น่าศึกษาและเก็บข้อมูล

       วิถีชีวิตของชาวแม่แจ่มจำนวนไม่น้อยที่ยังคงยึดอาชีพเกษตรกรรม ทำไร่ ทำนา ทำสวน มีวิถีชีวิตที่เรียบง่าย ผูกพันกับวัดและสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่เคารพนับถือในชุมชน แม้ความเจริญแบบใหม่จะสามารถเข้าถึงได้โดยสะดวกแล้ว แต่สภาพโดยรวมของชุมชนยังมีความเป็นชนบทแบบล้านนาที่มีคุณค่า และเป็นการอนุรักษ์ที่ไม่ต้องมีใครหรือกระบวนการใดมาจัดการ เป็นไปตามธรรมชาติที่เกิดจากวิถีชีวิตของชาวแม่แจ่มเอง แต่ขณะเดียวกันเรือนไม้พื้นถิ่นเหล่านี้นับวันมีแต่จะทรุดโทรมไปตามธรรมชาติ เจ้าของเรือนผู้ไม่มีกำลังจะบำรุงรักษาก็จะรักษาไว้ไม่ได้ บางหลังก็ถูกขายให้พ่อค้าไม้ด้วยความจำเป็นทางเศรษฐกิจ ส่วนเรือนหลังใหม่ที่สร้างขึ้นทดแทนมักใช้วัสดุ รูปแบบและองค์ประกอบเรือนที่เปลี่ยนแปลงไปตามความจำเป็นและสภาพแวดล้อมปัจจุบัน จึงเลือกพื้นที่อำเภอแม่แจ่มเป็นแหล่งเรียนรู้เรื่องที่อยู่อาศัยตามโครงการนี้ เพราะมีความเหมาะสมเชิงเนื้อหาและคุณค่าของภูมิปัญญาท้องถิ่น ที่จะนำมาจัดทำเป็นชุดองค์ความรู้เรื่องที่อยู่อาศัยและวิถีการอยู่อาศัยของคนไทย

       โครงการได้เลือกเรือนไม้แบบประเพณีที่มีควรค่าแก่การเรียนรู้จำนวน 25 หลังมาจัดทำเป็นสื่อรูปแบบต่างๆเพื่อการเผยแพร่ตามความเหมาะสมของโอกาส สถานที่และเทคโนโลยีที่ใช้ต่อไป